maandag 23 december 2013

Breda bevrijd van de troepen van de Franse keizer Napoleon in december 1813; herdenking van 200 jaar onafhankelijkheid van Nederland 1813-2013











De bijgaande foto uit 1957 stelt een houten Franse grenadier voor die anderhalve eeuw bij de boerderij ‘de Grenadier’ aan de (verdwenen) Leegstraat nr. 51 (omgeving Lunetstraat) zou hebben gestaan. Het verhaal gaat dat deze de wacht hield in een wachthokje bij de boerderij en tevens een krijgskas bewaakte toen hij in 1813 door kozakken werd neergeslagen. Thans staat de grenadier in het Breda’s Museum.


In 1810 was Breda rechtstreeks onderdeel geworden van het Franse keizerrijk onder keizer Napoleon; dit lot trof het hele grondgebied van het latere Nederland.
Drie jaar later zou de Franse bezetting van Nederland ten einde lopen. Na de Volkerenslag bij Leipzig op 16-19 oktober 1813, gewonnen door de samenwerkende tegenstanders van de Franse keizer, moesten de Fransen steeds meer door hen overheerst gebied in Midden- en West-Europa opgeven.

De in Russische dienst staande generaal Von Wintzingenrode en de Pruisische generaal Von Bülow kregen in november 1813 opdracht om namens de Geallieerden de opstandelingen in Nederland te helpen tegen de Fransen. Deze Nederlandse opstandelingen – oud-bestuurders en vooraanstaande burgers onder leiding van onder meer Gijsbert Karel van Hogendorp – hadden de onafhankelijkheid van Nederland uitgeroepen in de hoop zo te voorkomen dat de Geallieerden Nederland als veroverd Frans gebied zouden gaan beschouwen. In overleg met de opstandelingen zou prins Willem van Oranje, zoon van de laatste stadhouder van de Nederlandse Republiek, op 30 november vanuit Engeland naar Nederland komen; hij werd uitgeroepen als Soeverein Vorst, en werd in 1815 koning Willem I van Nederland.

De Geallieerden rukten in november 1813 vanuit Noord- en Oost-Nederland op naar het zuiden en westen van het land. Onder de Geallieerden die richting Breda gingen waren met name drie regimenten kozakken onder leiding van generaal graaf Alexander von Benckendorff, tezamen met Russische troepen onder de Russische generaal-majoor Staal. Kozakken waren snelle ruiters, die in groter of kleiner verband vrij zelfstandig konden opereren.

De Franse keizer wenste onder alle omstandigheden de grote havenstad Antwerpen te behouden. De Franse legerleiding concentreerde zich daarom met name op de verdediging van Antwerpen en wilde liever geen troepen verliezen aan de verdediging van voorposten als de vestingen Breda of Willemstad. Geruchten als krijgslist verspreid, dat een groot leger van Pruisen en Russen de stad Breda naderde, deden de Franse legerstaf in Breda besluiten om de stad op te geven en weg te trekken naar Antwerpen, wat op 10 december 1813 gebeurde. Daarop trokken 1200 Russen onder leiding van generaal-majoor Staal onder luid gejuich van de bevolking Breda binnen.

Direct na het wegtrekken van de Fransen deden de Geallieerden, het stadsbestuur en het nieuwe Nederlandse bestuur hun uiterste best om de erg vervallen vesting Breda te versterken en te zorgen voor voldoende proviand, geschut en munitie. En terecht, de Franse keizer had rond half december opdracht gegeven om zowel Breda als Willemstad te heroveren. Hierop trokken 6000 man Franse infanterie en 800 ruiters vanuit Antwerpen richting Breda, de Russische voorposten bij Wuustwezel, Zundert en Rijsbergen terug naar Breda drijvend.
Bij de verdediging van Breda waren zo’n 3000 man betrokken; enkele honderden Nederlandse troepen (ook Bredase vrijwilligers), verder Russen (kozakken, jagers) en Pruisen. Deze troepen stonden onder leiding van Von Benckendorff en de latere Nederlandse generaal Andreas Hendrik Johan van der Plaat (1761-1819), op 15 december 1813 door de Souverein Vorst aangesteld als militair gouverneur van Breda.
De Fransen belegerden en beschoten de stad van 21 - 23 december. Tijdens de soms felle gevechten weerde ook het detachement van kolonel Phaff, het eerste Nederlandse detachement waarover de Soevereine Vorst Willem I kon beschikken, zich dapper tegen de Franse aanvallers. Op 23 december trokken de Fransen weg, vermoedelijk uit vrees voor naderende geallieerde versterkingen.

Na 23 december werd Breda niet meer direct door de Fransen bedreigd. De vestingstad werd een uitvalsbasis voor de geallieerde aanvallen richting Antwerpen. Zo waren er op 4 januari 1814 2500 Engelse, 500 Pruisische en 1800 Nederlandse soldaten in de stad. In het gebied tussen Hoogstraten, Loenhout, Wuustwezel en Breda werd in de eerste helft van januari 1814 fel gevochten. Dat alles betekende voor Breda wel nog maandenlang last van inkwartiering en gedwongen leveranties aan de geallieerde troepen. Hetzelfde gold voor de dorpen in de omgeving.

Literatuur:
G. Huijbregts ”De bevrijding van Breda in 1813”, in De Waterschans (1998)7-12
H. Huijbregts De bevrijding van Breda in 1813 (Oosterhout, 1963) scriptie
J.F. Corstens In Historisch gedenkboek der herstelling van Neerlands onafhankelijkheid in 1813. 4 dln. (Haarlem, 1912,1913). Hier deel 4 pag. 475 e.v. voor Breda
Feestgids onafhankelijkheidsfeesten 1813-1913

dinsdag 17 december 2013

Wijziging kopiëren bouwtekeningen

Het Stadsarchief Breda stelt u bouwtekeningen tot en met het jaar 1996 beschikbaar. U kunt deze op onze studiezaal kosteloos inzien. U had daarbij ook de mogelijkheid een of meerdere van deze tekeningen te laten kopiëren. Wij hadden daarvoor een lichtdrukapparaat.
De laatste jaren kregen wij echter steeds vaker het verzoek om bouwtekeningen digitaal te ontvangen. Zelf wilden wij ook graag de stap naar digitale bouwtekeningen maken (vanwege de materiële staat van sommige bouwtekeningen).
Daarom is afgelopen jaar een investering gedaan in een scanapparaat. Wij gaan digitaal. Onze ambitie is een groot deel van de bouwtekeningen die wij in onze depots hebben, te gaan scannen. Dit wordt een kostbare en tijdrovende stap. Om tijd en kosten te besparen hebben wij besloten om vanaf januari 2014 scans i.p.v. kopieën te gaan leveren.

Hoe gaat het werken?
U kunt de bouwtekeningen, zoals vroeger, op de studiezaal komen bekijken en van de gewenste tekening(en) een scan bestellen. De kosten daarvan bedragen € 5,- euro per tekening, ongeacht het formaat. De scans worden via WeTransfer naar uw e-mailadres verzonden. U heeft dan een week de tijd de bestanden op uw eigen pc te downloaden.

elk formaat scan € 5,00

Voor klanten die toch graag een print van de scan willen hebben, is het nog mogelijk een print te verkrijgen. De kosten daarvan zijn (incl. €5,- euro van de scan):

A2 € 8,50
A1 € 9,00
A0 € 10,50

De overige studiezaaltarieven voor 2014 vindt u hieronder:

Prints, kopieën en scans

Readerprint (microfiches)
A4 € 0,50 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)
A3 € 0,90 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)

Kopie of zw-witscan
A4 € 0,10 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)
A3 € 0,20 / € 1,50 (zelfbediening / door medewerker)

Scan (kleur)
A4 € 0,10 / € 0,50 (uitgeprint)
A3 € 0,20 / € 1,00 (uitgeprint)


Breda, december 2013

Lezing over Suikerindustriëlen en hun woningen

Het voormalige woonhuis van S.C.J. Heerma van Voss
aan de Korte Brugstraat in Leur. Heerma van Voss was
suikerfabrikant op Zwartenberg en initiator van de
eerste vlucht met een vliegmachine in Nederland
in 1909. (Collectie Regionaal Archief West-Brabant)

Woensdag 15 januari geeft Dhr. Mark Buijs in De Nieuwe Nobelaer in Etten-Leur een lezing over Suikerindustriëlen en hun woningen.
De lezing maakt deel uit van de Henri Mastboom lezingencyclus met als thema Macht en Pracht georganiseerd door de vier West-Brabantse archiefdiensten: Het Markiezenhof, Gemeentearchief Roosendaal, Regionaal Archief West-Brabant en het Stadsarchief Breda.

In de tweede helft van de negentiende eeuw kwamen tientallen suikerfabrieken in West-Brabant tot grote bloei. De suikerfabrikanten vestigden zich aanvankelijk vaak in een woning bij hun bedrijf maar wilden al snel hun welvarendheid laten zien. Het gevolg was de bouw van prachtige herenhuizen en villa’s in de West-Brabantse dorpen en steden. In de loop der jaren zijn veel fabrieken en woningen weer verdwenen. De gebouwen die nog resteren zijn voor een belangrijk deel inmiddels beschermd als rijksmonument of gemeentelijk monument.
In deze lezing neemt Mark Buijs u mee naar een aantal fraaie panden in West-Brabant. Aan de orde komen onder andere de huizen van de familie Heerma van Voss in Etten-Leur, De Bruijn in Zevenbergen en Rivière Verninas in Oudenbosch.

Praktische informatie
De lezing vindt plaats op woensdag 15 januari 2014 in De Nieuwe Nobelaer, Anna van Berchemlaan 2 in Etten-Leur. Wanneer u de lezing bij wilt wonen moet u zich vooraf aanmelden via infobibliotheek@nieuwenobelaer.nl.
De lezing begint om 20.00 uur, de zaal gaat om 19.30 uur open. De toegang tot de lezing is gratis.

zaterdag 30 november 2013

Lezing Het Markiezenhof en zijn bewoners


Donderdag 12 december geeft drs. Yolande Kortlever In den Veehandel in Wouw een lezing over Het Markiezenhof en zijn bewoners. Stadshistoricus Yolande Kortlever is auteur van het boek Bergen op Zoom, een stadsgeschiedenis in Vogelvlucht. De lezing maakt deel uit van de Henri Mastboom lezingencyclus met als thema Macht en Pracht georganiseerd door de vier West-Brabantse archiefdiensten: Het Markiezenhof, Gemeentearchief Roosendaal, Regionaal Archief West-Brabant en het Stadsarchief Breda.

Yolande Kortlever vertelt over de rol en de maatschappelijke positie van de adellijke families die eeuwenlang de scepter over de heerlijkheid (vanaf 1533 markiezaat) Bergen op Zoom zwaaiden. Generatie op generatie maakten zij deel uit van de hoogste kringen in de Nederlanden en later in de Republiek. Deze positie ging gepaard met de glitter en glamour waarvan Het Markiezenhof nog steeds getuigenis aflegt. Er wordt aandacht besteed aan de bouwers en de bewoners van het Markiezenhof, aan hun maatschappelijke positie en aan de bouw- en restauratiegeschiedenis van dit unieke stadspaleis.

De heren van Bergen op Zoom die in 1533 de titel als markies verwierven, behoorden tot de invloedrijkste en machtigste edelen van de Nederlanden. In 1533 verheft Karel V de heerlijkheid Bergen op Zoom tot markiezaat als beloning aan het geslacht Van Glymes voor hun diensten. Op de familiewapens van de markiezen van Bergen op Zoom verschijnt dan een kroontje.
De heren van Bergen op Zoom lieten de voormalige woning aan de Steenbergsestraat ombouwen tot het Grote Hof. Jan III van Glymes, liet het stadspaleis vergroten en verfraaien. De bouwmeesters uit Mechelen, Anthonis Keldermans en later zijn zoon Rombout werden in dienst genomen. Er werden nieuwe vleugels toegevoegd aan het complex. In de aanloop van de Opstand tegen Spanje was Jan IV één van de leiders van het verzet. Tijdens de zeventiende en achttiende eeuw bleven de markiezen een machtsfactor van betekenis.

Praktische informatie
De lezing vindt plaats op donderdag 12 december In den Veehandel, Markt 12 in Wouw. De lezing begint om 20.00 uur, de zaal gaat om 19.30 uur open. De toegang tot de lezing is gratis.

donderdag 7 november 2013

Archief van het Begijnhof Breda digitaal!

Het archief van het Begijnhof Breda mag met recht uitzonderlijk worden genoemd. Het beslaat een periode van meer dan 700 jaar: van 1269 tot en met 1997. In het archief bevinden zich onder andere 250 charters, een serie jaarrekeningen van de meesteres (moeder-overste) vanaf 1510, stukken over renten en pachten van het Begijnhof op de stad Breda en wijde omgeving vanaf de 13e eeuw en een unieke collectie bid- en gedachtenisprentjes.

Sinds kort zijn alle archiefstukken materieel geconserveerd en op het hoogst haalbare kwaliteit gedigitaliseerd. Het gehele archief is pagina voor pagina gescand. In totaal zijn er maar liefst 42.000 opnames gemaakt!


Stadsarchief Breda heeft dit project uitgevoerd in samenwerking met de Stichting Begijnhof en met ondersteuning van Metamorfoze, een nationaal subsidieprogramma voor het behoud van het papieren erfgoed. Metamorfoze heeft tot doel om archieven van nationaal belang veilig te stellen en door middel van digitalisering toegankelijk te maken voor een groot publiek.

Het archief van het Begijnhof ligt nu in goede en geordende staat in het archiefdepot van Stadsarchief Breda. De originele stukken worden niet meer ter inzage gegeven; de documenten zijn vanaf nu via de website van Stadsarchief Breda online raadpleegbaar.

Via de bovenstaande link komt u in de digitale archiefomgeving van Stadsarchief Breda terecht. Om de scans van het Begijnhof te kunnen bekijken klikt u op het + teken voor Begijnhof Breda, vervolgens op het + teken voor inventaris. Er vouwen nu 6 subrubrieken uit. Door telkens op de + tekens te klikken en zo de rubrieken verder uit te vouwen verschijnen uiteindelijk de scans behorende bij de onder die rubriek vallende inventarisnummers. Bij sommige inventarisnummers vindt u geen afzonderlijke scans, maar een pdf-bestand dat alle scans bevat. Het gaat dan om gedrukte documenten die u na het openen van het pdf-bestand op trefwoord kunt doorzoeken.   

maandag 4 november 2013

Portretten Johan van Gurp

Johan van Gurp (1948) was van 1970 tot 2007 als fotojournalist werkzaam voor dagblad BN De Stem. In die periode werden er ruim 70.000 foto’s van hem gepubliceerd.
Tussen 1978 en 1990 viel hij vijf keer in de prijzen tijdens de jaarlijkse wedstrijd om de Zilveren Camera. In 1982 ontving hij de eerste prijs in de categorie portretten met twee foto’s van Joop den Uyl en zijn echtgenote Liesbeth en in 1972 werd één van zijn foto’s bekroond als beste Nederlandse inzending in de categorie “sport” op de World Press Photo.
Zijn fotowerk was meerdere malen op exposities te zien. Er verschenen tussen 1990 en 2009 vier fotoboeken met nostalgische straatbeelden, stadsgezichten, evenementen en portretten als herinnering aan een vervlogen tijd.
In de collectie Van Gurp zitten ruim 145.000 beelden, die betrekking hebben op Breda en 110.000 foto’s, die gemaakt zijn in de regio en buitenland. Hij zegt zelf vooral de ruim 40.000 portretten en de meer dan 8.000 groepsportretten te koesteren. In die periode portretteerde hij veel bekende en onbekende West-Brabanders, nationale en internationale beroemdheden, politici, sporthelden, musici, kunstenaars en leden van het koninklijk huis.

Johan van Gurp en BN DeStem besloten in februari 2008 om alle ruim 385.000 negatieven samen met zijn 37 jaaragenda’s aan het Bredase Stadsarchief te schenken.

Vanaf 17 november 2013 tot 21 april 2014 is de expositie voor het grote publiek te zien.
Gedurende de expositie zijn in diverse vitrines fototoestellen uit “lang vervlogen tijden”te zien, beschikbaar gesteld door Ton Sleutjes uit Maarheeze.

vrijdag 20 september 2013

De invloed van de Oranjes in West-Brabant

In 1583 stichtte prins Willem van Oranje een stad in de polder van Ruigenhil. De nieuwe vestingstad werd naar de stichter Willemstad vernoemd. De polder was niet van de prins, maar van de markies van Bergen op Zoom. Het was oorlog en de markies had de kant van de Spaanse koning gekozen, terwijl Willem de Opstand aanvoerde. Dit maakte landjepik mogelijk. Een jaar later zou hij zijn deelname aan de opstand tegen de koning met de dood moeten bekopen.

Vanaf de late middeleeuwen hadden twee adellijke geslachten, Glymes in Bergen op Zoom en Nassau-Breda het in West Brabant voor het zeggen. Zij bezaten er uitgestrekte domeinen en benoemden er bijna overal de bestuurders. De ‘wilderd’, de woeste grond bestaande uit heidevelden, vennen, moerassen en stuifduinen waren van hen. In het nieuwe land dat in het noordwesten van Brabant na 1421 door bedijkingen ontstond was hun macht nog groter dan op het zand. Zij hieven daar vrijwel alle tienden – 10% van de oogst en van het nieuw geboren vee- alle molen waren van hen en op bijna alle land rustte een herencijns die jaarlijks aan de rentmeester moest worden betaald.

De heren van Breda resideerden in een paleis in Breda, dat na ingrijpende verbouwingen thans in gebruik is bij de Koninklijke Militaire Academie. Zij hielden er een luisterrijk hof tot 1567 toen Willem van Oranje de vlucht nam naar zijn stamslot Dillenburg in Hessen-Duitsland. Ze hadden hun prinsenhoven in Geertruidenberg en Willemstad en hun ‘hotel’ in Brussel.

De lezing zal gaan over een van deze twee geslachten, het Huis Nassau-Breda, later Oranje-Nassau. De spreker zal ingaan op drie vragen:
1. Hoe lagen de politiek verhoudingen in dit deel van Brabant en Holland?
2. Welke gevolgen had dat voor de streek? Werden de bewoners er beter of slechter van?
3. Hoe ontwikkelde deze constellatie zich nadat dit deel van Brabant deel was gaan uitmaken van de Republiek der Verenigde Provinciën?

De spreker, Dhr. Ton Kappelhof, was tot aan zijn pensionering in 2011 verbonden als senioronderzoeker aan het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis in Den Haag, een onderzoeksinstituut van de Kon. Nederlandse Academie van Wetenschappen. De spreker houdt zich sinds 1968 bezig met de geschiedenis van Noord-Brabant, en liet hierover vele publicaties verschijnen.

Praktische informatie
De lezing vindt plaats op woensdag 2 oktober 2013 in café-restaurant Het Wapen van Willemstad, Benedenkade 12 in Willemstad. Aanvang 20.00 uur, zaal open om 19.30 uur. De toegang is gratis. De lezing maakt deel uit van de Henri Mastboom lezingencyclus met als thema Macht en Pracht, georganiseerd door de vier West-Brabantse archiefdiensten: Het Markiezenhof, Gemeentearchief Roosendaal, Regionaal Archief West-Brabant en het Stadsarchief Breda.

woensdag 4 september 2013

Workshops Genealogie en Huizenonderzoek

Genealogie

Dit najaar organiseert het Stadsarchief Breda weer vier gratis workshops. Op 4 oktober starten we met een workshop genealogie. Deze bijeenkomst is bedoeld om u uitleg te geven over de bronnen waarin u uw voorouders kunt terugvinden. U krijgt uitleg over de Burgerlijke Stand, de Doop-, Trouw- en Begraafboeken en andere nuttige bronnen. Natuurlijk gaan we ook in op het gebruik van de digitale stamboom en de rest van onze website.
Wilt u aan uw stamboomonderzoek beginnen of bent u al begonnen maar loopt u regelmatig vast, schrijf u dan in voor deze workshop. Behalve op vrijdag 4 oktober wordt deze workshop gegeven op vrijdag 15 november.


Huizenonderzoek

Verder kunt u u inschrijven voor een workshop huizenonderzoek. Op deze middag vertellen wij u hoe en waar u het beste kunt zoeken om meer te weten te komen over de eigenaren en bewoners van een pand. Dat kan uw eigen huis zijn maar ook elk ander pand dat u interesse heeft. U krijgt informatie over het kadaster, het bevolkingsregister en andere bronnen die u vertellen wie er in een bepaald pand hebben gewoond of gewerkt. Er wordt ook kort ingegaan op het aspect van de bouwgeschiedenis.
Bent u benieuwd naar waar uw voorouders gewoond hebben of naar wie er voor u in uw huis woonde, schrijf u dan in voor deze workshop.
Deze workshop wordt twee maal gegeven. Op vrijdag 1 november en op vrijdag 29 november.

Genealogie
- vrijdag 4 oktober 2013 14.00 – 16.00 uur
- vrijdag 15 november 2013 14.00 – 16.00 uur
Huizenonderzoek
- vrijdag 1 november 2013 14.00 – 16.00 uur
- vrijdag 29 november 2013 14.00 – 16.00 uur

Minimum aantal deelnemers per workshop is 8, maximaal 12.

Plaats van de workshop:
Stadsarchief Breda
Parade 10 (voormalige Chassékazerne)
4811 DZ Breda

Inlichtingen en opgave van deelname
ml.van.bijnen@breda.nl, tel. 076 529 44 19
stadsarchief@breda.nl, tel. 076 529 44 20

dinsdag 18 juni 2013

Inzage van archiefstukken bij zomerse temperaturen

Stadsarchief Breda probeert ten alle tijden goed voor haar archiefstukken te zorgen. Daarom zijn alle archiefstukken opgeborgen in het geklimatiseerde archiefdepot. In dit depot heerst een stabiel klimaat: een temperatuur van 18ºC en een relatieve luchtvochtigheid tussen 50% en 55%. Voor de archiefstukken zou het beter zijn om ze constant in het depot te houden.


Echter, archiefmateriaal moet opgevraagd kunnen worden door u als bezoeker van het stadsarchief. Op uw verzoek worden archiefstukken uit het depot gehaald en naar de studiezaal gebracht waar een ander klimaat heerst. Onder normale weersomstandigheden is dit géén probleem, omdat het verschil van temperatuur en luchtvochtigheid tussen depot en studiezaal niet dermate groot is dat er directe schade aan de stukken ontstaat. Weersomstandigheden, met name temperatuur en luchtvochtigheid, worden door de afdeling Materieel Beheer nauwlettend in de gaten gehouden.

Globaal zijn er drie situaties denkbaar waarmee rekening wordt gehouden:

1) Normale weersomstandigheden buiten zorgen binnen niet voor extreem hoge temperatuur en luchtvochtigheid. De kans dat schade aan archiefstukken ontstaat, als direct of indirect gevolg van deze omstandigheden, is niet zo groot. De archiefstukken kunnen zonder problemen uit het depot worden gehaald.  Aan een dergelijke situatie wordt door de afdeling Materieel Beheer een "groene vlag" toegekend

2) Weersomstandigheden buiten waarbij al redelijk hoge temperaturen ( vanaf  26ºC ) bereikt worden. In combinatie met een relatieve luchtvochtigheid van >60% buiten, ontstaat binnen een situatie waarbij de kans op schade aan archiefstukken in verhoogde mate aanwezig is. In dit stadium dient er rekening te worden gehouden met een beperkte raadpleging van archiefstukken. Als het om kwetsbaar materiaal (zoals perkament) gaat, kan het zijn dat raadpleging niet mogelijk is. Aan dergelijke situaties wordt een “ oranje vlag" toegekend.
3) Bij aanhoudende tropische weersomstandigheden buiten worden géén archiefstukken uit het depot van het Stadsarchief Breda gehaald. In dit geval gaat het om een buitentemperatuur van 28.5ºC of hoger waarbij een relatieve vochtigheid van 60% wordt overschreden. Dan wordt het protocol ‘Niet raadplegen van stukken bij tropische weersomstandigheden’ van kracht. De afdeling Materieel Beheer kent aan deze situatie een “rode vlag “ toe.

Bij de balie, op de studiezaal van Stadsarchief Breda, is altijd aan de kleur van een vlag te zien welke situatie zich voordoet.

Bij warme omstandigheden kunt U verzocht worden gebruik te maken van handschoenen. Deze zullen U door het perosneel van de studiezaal in bruikleen worden gegeven.

Met vragen of opmerkingen over behoud en beheer kunt contact opnemen met de afdeling Materieel Beheer. De medewerkers van de studiezaal zullen u hierbij graag helpen.

Namens de afdeling Materieel Beheer,

Marjet Zondag                 Coördinator behoud en beheer
Liv Tubeeckx                   Restaurator
Johan van Elewout         Behoudmedewerker

zondag 5 mei 2013

Stadsarchief Breda op About Freedom Filmfestival

Op bevrijdingsdag staat Stadsarchief Breda met de film Onbevangen Vastberaden op het nieuwe filmfestival About Freedom in het Chassé theater. Verder wordt er origineel film en fotomateriaal uit de periode rondom de bevrijding van Breda getoond.

About Freedom wordt georganiseerd door de stichting Freedom you Pass on. De aanleiding voor About Freedom zijn de films die zij maakten als producent van de Nationale Viering van 5 mei 2012 (in opdracht van het Nationaal Comité 4 en 5 mei). Voor het programma van de viering produceerden zij onder meer zes internationale shortfilms in Zuid-Afrika, Polen, Egypte, Indonesië, Chili en Nederland. In de films voeren generaties uit één familie een keukentafelgesprek over vrijheid en het gevoel van bevrijding.
Na afloop van het project lieten de films de organisatoren niet los. Daarom hebben zij het initiatief genomen om een internationaal festival te organiseren dat op zondag 5 mei voor het eerst plaats vindt in Breda. De basisdiscipline van About Freedom, film & festival is film, maar interactieve media zoals skype, you tube/ vimeo en gaming spelen een belangrijke rol. Verder programmeert het festival muziek, talkshows, discussie, performances, comedy en vertelkunst.

De kern van About Freedom is het uitwisselen van inzichten tussen de bezoekers en internationale deelnemers en het verdiepen en verankeren van het begrip vrijheid.
Voor ons als initiatiefnemers  ligt het basisbesef van vrijheid verankerd in de verhalen van onze ouders en grootouders over de Tweede Wereldoorlog. De films geven het besef dat vrijheid echter vele verschillende vormen en gezichten heeft. Maar ook dat de allesoverheersende behoefte van de mens om vrij te zijn, voor iedereen, uit alle hoeken van de wereld, hetzelfde is. Het luisteren naar deze verhalen uit alle windstreken, maakt dat je als kijker vanzelf gaat nadenken over je eigen vrijheid.

Wanneer?  5 mei 2013
Waar? Chassé theater, Breda
Tijd? 12:00 uur tot 21:00 uur

donderdag 25 april 2013

Lezing over kloostertuinen

Kloostertuinen in Nederland verdienen meer aandacht dan ze tot nu toe krijgen. Vergelijkbaar met buitenplaatsen, zijn kloostertuinen niet in hoofdzaak bedoeld als siertuin, maar voornamelijk als tuin voor eigen gebruik en economisch nut. Op woensdag 22 mei geeft Carla Oldenburger, specialist in historische tuinen, een lezing over kloostertuinen. Ze zal daarbij ook ingaan op de tuinen van het Roosendaalse klooster Mariadal en de paters redemptoristen.


Kloostertuinen hebben nogal wat typische kenmerken, zoals bijvoorbeeld hoge muren of heggen ter afsluiting van de buitenwereld en een lanenstelsel voor bezinning en processies. Daarnaast hebben ze vaak ook een zelfvoorzienend karakter: zo zijn er boomgaarden, begraafplaatsen, akkers, weilanden, moestuinen, kassen, grotten en kapellen. Hoe zeldzamer en treffender deze (architectuur)kenmerken, des te hoger de waardering van de kloostertuin en des te belangrijker het is om deze tuin als religieus erfgoed voor de toekomst te behouden.

Carla Oldenburger studeerde biologie. Als deskundige op het gebied van historische tuinen en beplantingsgeschiedenis was zij van 1975 tot 1984 betrokken bij de restauratie van de tuinen van Paleis Het Loo. Ook het werk voor de Cie. Buitenplaatsen van de Raad van Cultuur (1978-1996) heeft haar tot een rijke ervaringsdeskundige gemaakt op het gebied van het groene culturele erfgoed in Nederland. Sinds 2000 is zij partner en adviseur in het advies- en ontwerpbureau Olderburgers Historische Tuinen. Zij houdt zich onder meer bezig met adviezen, waardestellingen, behoud door ontwikkeling, kloostertuinen en redactiewerk.

Meer informatie
De lezing vindt plaats op woensdag 22 mei in klooster Mariadal aan de Vincentiusstraat te Roosendaal. Aanvang 20.00 uur, zaal open om 19.30 uur. De toegang is gratis. De lezing maakt deel uit van de Henri Mastboom lezingencyclus met als thema Groen van Toen, georganiseerd door de vier West-Brabantse archiefdiensten: Het Markiezenhof, Gemeentearchief Roosendaal, Regionaal Archief West-Brabant en het Stadsarchief Breda. Voor meer informatie: www.gemeentearchiefroosendaal.nl.


Een luchtfoto van de tuinen van Mariadal uit 1935
(op de voorgrond de Molenstraat).
Foto: KLM Aerocarto


Workshops stamboomonderzoek

Vrijdag 29 maart en vrijdag 19 april organiseerde het Stadsarchief Breda twee workshops stamboomonderzoek. De belangstelling was groot. Ze waren al snel volgeboekt. De deelnemers die al een begin hadden gemaakt met hun onderzoek leerden tijdens deze middagen hun weg nog beter te vinden in allerlei bronnen. Degene die zomaar eens hun licht kwamen opsteken, raakten geïnspireerd om aan de slag te gaan.

Van burgerlijke stand via doop- trouw- en begraafboeken ging het verhaal naar notariële aktes en bevolkingsregisters en verder. Natuurlijk passeerden ook alle nuttige websites de revue. Daarnaast was er ook ruimte om eigen ervaringen te bespreken. Aan het einde van de middag werden er dan ook e-mailadressen uitgewisseld zodat men elkaar thuis ook nog verder kon ondersteunen.


 



woensdag 3 april 2013

Lezing 'Het Historisch Landgoederenlandschap rond Breda' door Karel Leenders

Op woensdag 24 april vindt in de aula van Breda's Museum een lezing plaats over het historisch landgoederenlandschap rond Breda. Lector dr. K.A.H.W. Leenders heeft veel gepubliceerd over de historie van West-Brabant en het aangrenzende Belgische gebied. De lezing wordt georganiseerd door Stadsarchief Breda en de historische vereniging 'De Oranjeboom'. Zij maakt deel uit van de Henri Mastboom lezingencyclus met als thema Groen van Toen, opgezet door de vier West-Brabantse archiefdiensten; Het Markiezenhof, Gemeentearchief Roosendaal, Regionaal Archief West-Brabant en Stadsarchief Breda.

In de lezing stelt dr. Karel Leenders de relaties van de landgoederen met de stad aan de orde. De gegoede eigenaren van een buiten vertoefden 's winters in de stad en verbleven zomers op hun buiten. Zo hadden diverse eigenaren van huis Brecht aan de Cingelstraat (thans de bibliotheek van de KMA) door de tijd heen een buiten in de directe omgeving, namelijk Bouvigne en kasteel de Emer. In de landschapsarchitectuur van buitens lieten eigenaren dreven aanleggen die uitkeken op een toren van de stad, in Breda gewoonlijk de toren van de Grote Kerk. De aanleg van steenwegen vanuit Breda eind 17e eeuw vergemakkelijkte ook het reizen naar de buitens. Een keten van landgoederen rond de stand was niet uniek voor Breda. Dit werd ook aangetroffen rond plaatsen als Den Bosch en Steenbergen.

Over het fenomeen van landgoederen heeft dr. Karel Leenders recentelijk geschreven in het blad InBrabant 3 (2012) nr. 5, blz 48-63: "500 jaar lust en plezier. Buitens en landgoederen in "Noord-Brabant".

Praktische informatie

De lezing vindt plaats op woensdag 24 april in de aula van het Breda's Museum, Parade 10-12, te Breda. De lezing begint om 20.00 uur en eindigt om 22.00 uur. De zaal is open om 19.30 uur. De entree is gratis.

Gezien het beperkt aantal zitplaatsen is aanmelding voor de lezing noodzakelijk. Aanmelding bij voorkeur via e-mail: stadsarchief@breda.nl of telefonisch 076-529 44 20.

maandag 18 maart 2013

Nieuwe foto’s toegevoegd aan de beeldbank

Tot 2005 had het Stadsarchief nog geen beeldbank waarin foto’s en prenten te zien waren voor een breed publiek. Tot die tijd werd dit soort beeldmateriaal geplakt op een fotokaart met daarop een kaartje met de beschrijving. Deze fotokaarten waren dan te raadplegen in de studiezaal. In juli 2003 is besloten, vanwege beperkende budgetten, om slechts een deel van deze fotokaarten te gaan digitaliseren. Deze beelden kunt u zien in onze beeldbank onder foto’s en prenten.

Afgelopen jaar is er door twee uitzendkrachten mw. I. Lolcama en A. Verkooijen hard gewerkt om het resterende deel van deze fotokaarten  in de beeldbank te verwerken. Dit werk zit er inmiddels op en we kunnen u melden dat er aan de beeldbank zo’n ruim 5900 nieuwe afbeeldingen zijn toegevoegd.

Naast foto’s zijn er ook bijzondere bouwtekeningen te zien.

Wij hopen dat u veel plezier zult beleven aan deze beelden.



de bouw van de watertoren
aan de Speelhuislaan (1934)

de bouw van de watertoren aan de Speelhuislaan (1934)
   


het politiebureau,
toen nog gevestigd aan de Veemarktstraat (1945-1950)

de kegelclub Kracht en Vooruitgang uit Princenhage (1893)
 
het postkantoor aan de Kraanstraat uit 1883
 

dinsdag 12 februari 2013

Workshop Stamboomonderzoek

 
Familiereünie voor mensen met de achternaam van Dongen (Johan van Gurp, 1985)

 
Op 29 maart 2013 en 19 april 2013 (14:00 – 16:00 uur) organiseert Stadsarchief Breda gratis Workshops Stamboomonderzoek. Er is plaats voor min. 8 – max. 12 deelnemers.

Kijkt u ook weleens naar “Verborgen Verleden” op tv en bent u nieuwsgierig geworden naar uw familie of het ontstaan van uw achternaam? Stadsarchief  Breda wil u op weg helpen bij deze zoektocht.
In de Workshop Stamboomonderzoek krijgt u uitleg over het zoeken in bronnen zoals:
-          de Burgerlijke Stand (vanaf 1811)
-          Doop-, Trouw- en Begraafboeken van de kerken van Breda en de toenmalige zelfstandige dorpen (vóór 1811)

In de pauze is er gelegenheid voor een kopje koffie / thee.

Workshopplaats:
Stadsarchief Breda
Parade 10
4811DZ Breda

Inlichtingen en opgave van deelname:
0765294419

maandag 4 februari 2013

De kleurenlithografieën in het Breda’s Museum

Naar aanleiding van de tentoonstelling van het werk van de kunstschilder Petrus van Schendel werden door het Stadsarchief Breda drie kleurenlithografieën in bruikleen gegeven aan het Breda’s Museum.

Naast zijn activiteiten als kunstschilder, gespecialiseerd in nachttaferelen bij kunstlicht, hield Petrus van Schendel zich ook bezig met werktuigkundige problemen. Zijn belangrijkste uitvinding publiceerde hij in 1853. Het betrof een uitvinding ten behoeve van spoorwegwagons, bedoeld om het zijdelings schudden van de wagons tegen te gaan met behulp van excentrische assen. 

Wie onder andere de drie kleurenlithografieën in het echt wil kunnen bewonderen en wie meer wil weten kan terecht in het Breda’s Museum van 10 november tot 17 februari.

vrijdag 1 februari 2013

Eenheid in rampspoed, Breda als centrum van hulpverlening na de watersnoodramp 1953

Nood is neergedaald over ons vaderland. Help, help direct. Krachten, machtiger dan welke menselijke machtsconcentratie ook, hebben in enkele uren tijds grote delen van ons land in rouw gedompeld” (Bredasche Courant, 2 februari 1953).

Een combinatie van een zware noordwester storm en een springvloed veroorzaakte in de vroege ochtend van zondag 1 februari 1953 op 90 plaatsen in het Zuid-Westen van Nederland dijkdoorbraken en in de middag trof nog een tweede vloedgolf het gebied.  Deze watersnoodramp zou uiteindelijk 1836 levens eisen, waarvan 254 in de laag gelegen gebieden van West-Brabant.  Plaatsen als Wagenberg, Klundert, Hoge en Lage Zwaluwe, Zevenbergschenhoek en Moerdijk stonden onder water. Breda en directe omgeving had wel wat stormschade, maar dankzij een hogere ligging slechts enige wateroverlast in de vorm ondergelopen kelders. Hulpverlening aan de getroffen gebieden kon dan ook snel op gang komen.

donderdag 3 januari 2013

Nieuwsbericht

Vanaf donderdag 31 januari 2013 gaat het Stadsarchief Breda vier dagen per week open!

Gewijzigde openingstijden vanaf 31 januari:

dinsdag        11:00 uur - 17:00 uur
woensdag    11:00 uur - 17:00 uur
donderdag    11:00 uur - 17:00 uur
zaterdag       11:00 uur - 14:00 uur