donderdag 5 juli 2012

4 decennia, 265.128 foto's, 1 fotograaf

Van 1 mei 1970 tot zijn pensioen in 2007 ging fotograaf Johan van Gurp op pad voor dagblad BN/DeStem. Beroemdheden die Noord-Brabant aandeden legde hij op de gevoelige plaat vast en hij was bij vele spectaculaire momenten die hij precies op het juiste moment fotografeerde. Tussen 1978 en 1990 viel hij vijf keer in de prijzen tijdens de jaarlijkse wedstrijd om de Zilveren Camera en in 1972 werd één van zijn foto’s bekroond als beste Nederlandse inzending in de categorie sport op de World Press Photo. Het oeuvre van Johan van Gurp levert dan ook een omvangrijk en uniek beeldarchief van ruim 260.000 foto’s op. In 2008 besloten Johan van Gurp en BN/DeStem om alle negatieven aan Stadsarchief Breda te schenken.

Vol verwondering stonden we te kijken toen Johan van Gurp bij Stadsarchief aan kwam met een grote lading verhuisdozen. De dozen bleken vol te zitten met oude stopverfpotjes waarin Johan jaar na jaar, rolletje voor rolletje zijn werk chronologisch had opgeborgen. Toen de dozen geopend werden en de potjes sinds lange tijd het daglicht weer leken te zien was dat toch een bijzonder moment. Alsof het de normaalste zaak van de wereld was opende Johan van Gurp een stopverfpotje en soepel liet hij de rolletjes door zijn handen glijden.

Nadat Johan zijn ‘levenswerk’ bij ons achtergelaten is een team van medewerkers direct aan de slag gegaan met deze enorme klus. Het voordeel van deze collectie was dat de rolletjes negatieven niet ‘geknipt’ waren. Meestal werden deze rolletjes geknipt in stroken van zes beelden en hield je gemiddeld zes stroken over. Ervaring leerde ons echter dat we deze collectie niet moesten ‘verknippen’ om zo op een professionele, maar trage negatiefscanner, te kunnen scannen. Dat zou simpelweg veel te lang gaan duren. We moesten op zoek naar een nieuwe negatiefscanner die rolletjes aan één stuk kon scannen en kwamen uiteindelijk uit bij een scanner van Japanse makelij: de Noritsu Koki. Deze scanner werd vroeger veel gebruikt, onder andere in de ‘1-uur services’. De fotografen van Stadsarchief Breda, Joris Verhoeven en Bas Linssen, begonnen vol goede moed met het scannen van de negatieven. Al snel bleek dat ze wel wat extra handen konden gebruiken. Twee uitzendkrachten (Wencke Breuer en Mariska Vogelenzang-de Jong) hebben in ongeveer een jaar tijd er voor gezorgd dat vrijwel de gehele collectie gescand werd.


Na het scannen moesten de rolletjes weer opgeborgen worden. De stopverfpotjes waren echter geen optie meer, want dan zou het materiaal verzuren, bros worden, krimpen.  De conditie van de collectie zou zo sterk achteruitgaan, dat uiteindelijk de negatieven verloren gegaan waren. Johan van Elewout, werkzaam op de afdeling Materieel Beheer binnen Stadsarchief Breda, ontfermde zich over de negatieven en ging op zoek naar een manier om dit unieke materiaal op een goede manier te kunnen bewaren. Het gekozen bergingssysteem bestaat uit doosjes met daarin telkens een vakverdeling, maar daar houden de goede zorgen voor het materiaal nog niet op. Om alle rolletjes heen is een strookje fotoarchiefpapier aangebracht om de rolletjes bij elkaar te houden, de rolletjes werden niet te strak opgerold en er is voor gezorgd dat de negatieven niet kunnen schuiven in de dozen.

Naast de bergen negatieven bracht Johan van Gurp ook 37 agenda’s mee. Hierin werd door hem al die jaren per werkdag vastgelegd wie, wat en waar hij fotografeerde. Samen met dateringstickers op de negatieven en stopverfpotjes vormden deze agenda’s een belangrijke sleutel tot het ontsluiten van de fotocollectie. Vanwege de grote omvang van de collectie is er besloten om deze collectie niet op trefwoorden te ontsluiten, maar via de agenda’s op datum, onderwerp en locatie. De collectiebeheerder Beeldmateriaal Frank van Gelder en een team van zes uitzendkrachten (Ineke Lolcama, Ad Verheijen, Anneke Verkooijen, Wencke Breuer, Mariska Vogelenzang-de Jong en Marc Couvreur) hebben vier jaar lang aan deze enorme klus gewerkt. Een welkome aanvulling van het team was Johan van Gurp zelf, die als vrijwilliger vele vragen kon beantwoorden en intussen ook actief aan de slag ging met afbeeldingen die niet direct te traceren waren, de zogenaamde 'vraagtekens'.


De collectie is na het ompakken verplaatst naar een koelcel om de negatieven optimaal te kunnen bewaren. Deze laatste rustplaats, koud en pikkedonker, vormt een mooi contrast met de plek waar de foto’s vanaf vandaag digitaal tot leven kunnen komen: de online beeldbank van Stadsarchief Breda. Hier is de gehele collectie van Johan van Gurp te zien en te doorzoeken en dan juist niet alleen de foto’s die de krant haalden, maar ook alle beelden die ervoor en erna op het rolletje stonden. Foto’s vanuit net een andere hoek, met een andere sluitertijd of ander licht. U zult vast beelden vinden die bij u mooie, trieste, emotionele of andere herinneringen oproepen. Wij zijn als team dankbaar dat we aan deze collectie konden werken en wensen eenieder namens Stadsarchief Breda veel kijkplezier!

In het Huis voor Beeldcultuur aan de Reigerstraat in Breda zijn de foto's vanaf 5 juli tot en met 30 augustus op vier grote schermen doorlopend te bekijken in de Expositie Johan van Gurp, Fotografiemarathon