maandag 13 februari 2012

Stadsarchief Breda bestaat 150 jaar!

In 2012 jubileert Stadsarchief Breda. Dit jaar is het precies 150 jaar geleden dat de eerste Bredase stadsarchivaris, mr. G.A. Kleijn, werd benoemd. De stad was daarmee de derde Noord- Brabantse gemeente met een archivaris. De benoeming was ook de eerste stap van het bijhouden van oudere archieven door ambtenaren die dit naast hun ‘gewone’ werk deden, naar het volwaardige archief van nu met een groot aanbod, zowel fysiek als digitaal.

Van bewaren en behouden tot delen met publiek
De werkzaamheden van toen en nu zijn niet te vergelijken. In 1862 ging het vooral om het op orde brengen en houden van het stadsarchief, en het adviseren en informeren van gemeentebestuur en bezoekers. Bezoekers konden al vanaf het begin terecht op het Stadsarchief Breda, maar de faciliteiten waren minimaal. Meestal niet meer dan een stoel en tafel. Langzaam veranderde dit. Het archief beheerde oudere archieven, deze werden uitgesplitst en er kwam een catalogus. Dat maakte zoeken een stuk eenvoudiger. De omslag kwam toen het Stadsarchief Breda al ruim 15 jaar bestond. Eind jaren ’70 van de 19e eeuw stond het stadsarchief regelmatig op de agenda van het gemeentebestuur. Toen kwam er ook geld beschikbaar voor archiefwerk. Het was de gemeenteraad alles aan gelegen om van Stadsarchief Breda een volwaardig gemeentelijk onderdeel te maken. Dit werd nog eens versterkt na een gepubliceerd verslag van een Franse bezoeker, Henry Havard, die Breda ervan langs gaf wat betreft de slechte toestand van het Bredase archief.

Het aanbod van het Stadsarchief breidde zich in de loop der jaren uit. Zo kwamen de jongere archieven erbij, maar ook kreeg de instelling materiaal van families en particulieren. Ook de gemeentelijke info werd uitgebreid met stukken van gemeentelijke diensten en commissies.
Ook de werkzaamheden veranderden. Van verzorgen en behouden zette men ook bescheiden stappen richting restaureren. Ook werd steeds vaker materiaal op microchip gezet. Beginjaren 80 werd de eerste restaurateur aangesteld. Er kwam een echt restauratieatelier waar meerdere vakrestauratoren aan het werk konden. Archieven werden zich met name in de tweede helft van de 20e eeuw er steeds meer van bewust dat historie draait om mensen. Tot op de dag van vandaag is Stadsarchief Breda blij met collecties van particulieren en particuliere instelling ls bedrijven, kerken en verenigingen. Het stadsarchief startte met een handbibliotheek en het aanleggen van beeld- en geluidcollecties. Zo is bij het archief tegenwoordig zowel in beeld als geluid een mooi overzicht van historisch Breda te vinden. Bezoekers maakten daar gretig gebruik van, maar zoals een modern archief betaamt, heeft ook Stadsarchief Breda van nu een eigen website. Een informatiebron, maar vooral een site waar professionele en recreatieve onderzoeker mee aan de slag kan.

Van zolderkamer naar historisch pand
Weinig gemeentelijke onderdelen verhuisde zo vaak als het stadsarchief. Al het archief moest diverse malen ingepakt, en dus ook weer uitgepakt, maar uiteindelijk leidde deze verhuistocht van enkele kamertjes in het Stadhuis in 1862 tot de met Breda’s Museum gedeelde Chassékazerne aan de Parade. De verhuizingen voerde de archiefstukken van Grote Markt 38 naar een bovenverdieping van Grote Markt 40. Vervolgens trok in 1925 de verhuismolen weer enkele tientallen meters verder naar Stadserf 2. Ook nu werd het archief weggestopt op bovenverdieping. Met het toenemen van het aantal meters archief was er ook hier snel ruimtenood. Uiteindelijk nam het archief het hele pand in bezit en kwam er een fraaie studiezaal, een bibliotheek en ‘echte’ werkruimten. Inmiddels stond veel materiaal al opgeslagen in speciale hulpdepots aan het Stadserf en aan de St. Annastraat. Veel gemeentelijke afdelingen trokken in 1992 naar het Stadskantoor. Dit samen met andere werkwijzen zorgden ervoor dat de jongere archieven van de diensten tot ongeveer 1980 onder beheer van de gemeentearchivaris kwamen. Stadsarchief Breda verhuisde naar de Vlaszak 4-6. Breda had nu één centrale archiefbewaarplaats met ruimte voor minimaal 4.000m’ archieven en collecties en de 18 medewerkers plus zeven vrijwilligers. Met de herindeling in 1997, waarbij de oude gemeenten Breda, Nieuw-Ginneken, Prinsenbeek en Teteringen samen de gemeente Breda vormden, nam het aantal meters archief fors toe. Het Stadsarchief Breda betrok in 1998 samen met Breda’s Museum het Chassékazernepand. Hier heeft het Stadsarchief Breda voorlopig zijn plaats gevonden en huizen de verhalen van het Bredase archief in een historisch pand met een verhaal .

Stadsarchief Breda viert zijn 150-jarige bestaan groots dit jaar! Gedurende het jaar zullen er vele leuke activiteiten plaats vinden, niet alleen op het Stadsarchief zelf maar ook op verschillende locaties in de stad. Zo opent Stadsarchief Breda onder andere de deuren van de depots dit jaar tijdens de open dagen van 12 mei en 13 oktober en zal er uniek fotomateriaal te zien zijn in de binnenstad. Houd dus dit weblog goed in de gaten voor verdere informatie.