vrijdag 28 oktober 2011

Een Canadese soldaat in Breda

In mei 1945 kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Een half jaar eerder was op 29 oktober 1944 Breda al formeel bevrijd en kon men daar met de opbouw van de stad beginnen. In de stad werden Geallieerde troepen ondergebracht, waaronder Canadezen. Deze bleven tot nog een jaar na de bevrijding van Breda in de stad gestationeerd.



De Canadees Robert Bruce Aitkin (1910-1995) ging in juli 1943 in het Canadese leger. Eind augustus 1944 vertrok hij per schip naar Europa. Via Groot-Brittannië, Italië, Noord-Afrika, Frankrijk en België arriveerde Aitkin op 5 april 1945 in Breda, waar hij werd ingekwartierd in de Seeligkazerne aan de Fellenoordstraat. Aitkin zorgde in het leger voor de telefonische en telegrafische verbindingen. Buiten werktijd maakt hij wandelingen en uitstapjes in de omgeving. Aitkin was in Breda gelegerd van april tot half oktober 1945. Daarna vertrok hij naar Bad Zwischenahn bij Oldenburg (Noord-Duitsland). In juni 1946 ging via Engeland terug naar zijn woonplaats Galt (sinds 1973 deel van de stad Cambridge) in Ontario, Canada.


Aitkin was een verwoed schrijver. Hij hield een dagboek bij en schreef tientallen brieven aan kameraden, familie en zijn vriendin Marion Barrie (1919). Ook fotografeerde hij de plaatsen waar hij kwam. In Breda kwam hij in contact met kinderen die buiten speelden. Zo raakte hij goed bevriend met de familie Claes, een onderwijzersgezin met zeven kinderen wonend aan de Minister Nelissenstraat 12. Aitkin hield tot zijn overlijden contact met de familie Claes.


Toen meneer Claes van Aitkin hoorde dat deze zo'n twintig brieven per maand stuurde aan Marion Barrie concludeerde hij dat Aitkin wel erg gesteld op haar moest zijn. Claes drong er bij Aitkin op aan Marion ten huwelijk te vragen. Dat deed Aitkin per brief, vanuit Breda. Ook haar 'ja' ontving Aitkin schriftelijk. Op 24 juni 1946 arriveerde Bruce Aitkin in Canada en op 14 september trouwde hij met Marion. Hun zoon George beheert nu de dagboeken, correspondentie en foto's van Aitkin. George heeft nog steeds contact met de kinderen van onderwijzer Claes. Door de medewerking van George Aitkin kon Stadsarchief Breda een aantal documenten digitaliseren en op onze website plaatsen.


Op de website van Stadsarchief Breda zijn de volgende bronnen digitaal te vinden:





  • De brieven van Robert Aitkin

  • Brieven verstuurd door Robert Aitkin


  • Brieven verstuurd aan Robert Aitkin


  • Het dagboek van Robert Aitkin

  • Soldatenboekje


  • Fotoalbum van Robert Aitkin

zaterdag 22 oktober 2011

Huisje, boompje, beestje...

Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat speuren in archieven erg verslavend kan zijn. Je hebt het ene puzzelstukje nog niet gevonden of een ander interessant feitje komt alweer boven drijven. Zo blijft je speurtocht altijd spannend en hoe verder je komt des te meer informatie hoop je boven water te krijgen. Ga je bijvoorbeeld op zoek naar voorouders dan komt onherroepelijk de vraag een keer boven drijven: "Goh, waar zouden deze mensen toch gewoond hebben?".


De bevolkingsregisters kunnen tot ongeveer 1938 in sommige gevallen uitkomst bieden. Er staat een straatnaam genoteerd en vol enthousiasme wil je in de stad op zoek gaan naar het desbetreffende pand, maar hoe kan je er zeker van zijn dat je het juiste adres te pakken hebt? Hoe weet je zeker dat het adres uit een bevolkingsregister van 1850 nu nog steeds hetzelfde is?

In de loop der jaren zijn straten anders gaan heten en zijn panden opnieuw genummerd. Wijken zijn samengesmolten of pas in een later stadium onder de gemeente Breda gaan vallen. In andere gevallen staat er in het bevolkingsregister niets anders dan een wijkletter met daarachter een nummer. Genoeg reden voor Stadsarchief Breda om nu ook de overzichten wijk- en huisnummering digitaal beschikbaar te maken. Voortaan kan je dus thuis vanuit een luie stoel of achter een bureau opzoeken wat het huidige adres is van een straatnaam die je in oude bronnen gevonden hebt.

Soms geeft het bevolkingsregister geen enkele aanwijzing of zoek je wellicht naar een bedrijf of vereniging. In deze gevallen zijn de adresboeken de aangewezen bron. In 1870 verscheen het eerste gedrukte adresboek van Breda. De adresboeken bevatten in alfabetische volgorde gegevens over de hoofdbewoner(s) van een woning (niet van inwonende familieleden, of inwonende huurders), vaak vergezeld van beroepsaanduidingen en eventueel telefoonnummer.


Tot en met het adresboekje van 1919 (het jaar waarin het actief kiesrecht voor mannen en vrouwen er komt) staat ook vermeld of iemand gemachtigd was als kiezer van de gemeenteraad, Provinciale Staten en Tweede kamer. Aan de adressenlijst gaan gewoonlijk vooraf gegevens over overheidsinstellingen en vanaf 1892 staan er ook steeds meer adressen van verenigingen en beroepsbeoefenaren/bedrijven in de gemeente. Vanaf 1881 bevat het adresboek naast de alfabetische namenlijst van de hoofdbewoners ook een lijst van hoofdbewoners per wijk/straat.

Kortom, een schat aan informatie ligt op je te wachten achter de tegenwoordig digitale kaften van de adres- en wijk/huisnummeringsboeken.

Judith Schrijver-Grootveld
Informatiebemiddelaar Stadsarchief Breda